Aktualności

Uznawany dotąd za zniszczony, bezcenny średniowieczny manuskrypt Sermone scripti , zostanie zwrócony do polskich zbiorów. Taką decyzję ogłosiło dziś Ministerstwo Spraw Zagranicznych Niemiec. Sposób zwrotu zostanie ustalony między rządami Polski i Niemiec.

rękopis mniejszy

Starania resortu kultury na rzecz odzyskania rękopisu trwały od kilku miesięcy. Manuskrypt został zidentyfikowany w katalogu elektronicznym zbiorów Biblioteki Uniwersyteckiej w Dreźnie. Po  otrzymaniu takiej informacji, MKiDN wysłało na miejsce eksperta w celu zweryfikowania tożsamości manuskryptu. Oględziny potwierdziły, że jest to zaginiony dokument  z przedwojennych zbiorów Biblioteki Narodowej.

Powstały w pierwszej połowie XV w. łaciński rękopis Sermone scripti, zawiera różnorodne pisma teologiczne i liczy sobie 212 kart. Jeszcze w tym samym stuleciu wszedł on do zbioru biblioteki wikariuszy przy kolegiacie w Wiślicy. Przechowywany był tam aż do początku XIX w., kiedy to po kasacie kolegiaty wiślickiej, biblioteka została rozproszona, a część rękopisów w tym średniowieczny manuskrypt, trafiło do Biblioteki Warszawskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk. Po upadku Powstania Listopadowego zbiory Biblioteki Towarzystwa, wraz z innymi wówczas zagrabionymi przez władze carskie kolekcjami bibliotecznymi, zostały przewiezione do Sankt Petersburga, gdzie włączono je do Carskiej Biblioteki Publicznej. Na mocy Traktatu Ryskiego, podpisanego w 1921 r. po zakończeniu wojny polsko bolszewickiej, niemal wszystkie wywiezione do Petersburga rękopisy zostały zwrócone Polsce, w tym rękopis Sermone scripti.


W zbiorach biblioteki rękopis pozostał do listopada 1944 r., kiedy to najprawdopodobniej został wywieziony wraz z innymi zbiorami Biblioteki Narodowej do Grabicza (Görbitsch). Stamtąd w 1945 r. trafił do Moskwy, zasilając zbiory ówczesnej Biblioteki im. Lenina (obecnie Rosyjska Biblioteka Państwowa). W 1958 r. rękopis został omyłkowo rewindykowany z Moskwy do Sächsische Landes- und Universitätsbibliothek w Dreźnie (SLUB), gdyż uznano go za część zbiorów drezdeńskich zarekwirowanych w 1946 r. przez władze radzieckie.

esli

European Shoah Legacy Institute we współpracy z Claims Conference organizują już 5 edycję warsztatów proweniencyjnych. Tym razem odbędą się w Rzymie w dniach 8-12 grudnia 2014 r.

Wszystkich zainteresowanych udziałem w warsztatach odsyłamy na stronę http://provenanceresearch.org

Rejestracja została przedłużona do 1 października.

Program warsztatów proweniencyjnych zapewnia zaawansowane szkolenie w zakresie badań proweniencyjnych. Te intensywne warsztaty - prowadzone kilka razy w roku w różnych miejscach w Europie i obu Amerykach - mają za zadanie przygotować przyszłych badaczy do prowadzenia badań i przedstawić skomplikowane zagadnienia związane z grabieżą dzieł sztuki podczas II wojny światowej.

Od początku lipca na stronie www.muzeumutracone.pl można oglądać, zaginione w wyniku II wojny światowej, dzieła Aleksandra i Maksymiliana Gierymskich.
Prezentowane obrazy zostały wybrane przez Wydział spośród obiektów zarejestrowanych w bazie strat wojennych.

Wśród nich podziwiać można m.in.:

Zamek Kufstein, 1889
Aleksander Gierymski

zamek kufstein

Jeden z cyklu widoków zamku Kufstein malowanych o różnych porach dnia.

Autoportret z paletą, 1891-1892
Aleksander Gierymski

autoportret z paleta

Autoportret namalowany na zamówienie Ignacego Korwin-Milewskiego do jego galerii autoportretów malarzy polskich. W 1929 został zakupiony do zbiorów Muzeum Narodowego w Warszawie.

Wyjazd, ok. 1872
Maksymilian Gierymski

wyjazd

 

aplikacja

Obrazy znajdujące się w polskiej bazie strat wojennych Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego pojawią się w popularnej aplikacji mobilnej DailyArt. Wizerunki poszukiwanych dzieł, opatrzone opisem ich wojennych losów, trafią do ponad 120 tys. użytkowników aplikacji na całym świecie.

Przez miesiąc – od 15.10 do 9.11 – w każdą środę i niedzielę, prezentowane będzie jedno z poszukiwanych dzieł wraz z informacjami na temat okoliczności jego zaginięcia oraz odnośnikiem do katalogu strat wojennych: www.dzielautracone.gov.pl. Data rozpoczęcia cyklu nie jest przypadkowa – za cztery tygodnie w Krakowie odbędzie się pierwsza w Polsce międzynarodowa konferencja poświęcona w całości tematyce restytucji dzieł sztuki. Spotkanie „Zrabowane – odzyskane. Dobra kultury – przypadek polski” organizuje Wydział Strat Wojennych MKiDN we współpracy z Międzynarodowym Centrum Kultury.

Aplikacja DailyArt codziennie publikuje jedno dzieło sztuki wraz z krótkim opisem i odnośnikami do dalszych źródeł. Do tej pory pobrało ją 120 tys. osób, z których ponad 60% to mieszkańcy Stanów Zjednoczonych. Funkcjonuje w dwóch wersjach językowych: angielskiej i polskiej. Obie wersje można bezpłatnie pobrać w App Store i Google Play: www.getdailyart.com.

 

Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego we współpracy z Instytutem Adama Mickiewicza ogłasza konkurs dla projektantów na opracowanie linii upominków zainspirowanych dziełami sztuki utraconymi przez Polskę w wyniku II wojny światowej.
Projekty można składać do 29 września 2014 roku.

 

 

Celem konkursu jest wyłonienie najlepszych projektów upominków, które będą popularyzować tematykę start wojennych i działania Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego w dziedzinie restytucji dóbr kultury.


Przedmiot konkursu obejmue przygotowanie projektu dwóch linii upominków:
- linia pierwsza- ekskluzywna (VIP) – skierowana do dyplomatów, ekspertów, kolekcjonerów, antykwariuszy, muzealników, historyków sztuki oraz innych osób zajmujących się polskim dziedzictwem narodowym
- linia druga – uniwersalna - skierowana do szerokiej publiczności

Powstałe upominki mają być przedmiotami użytkowymi lub kolekcjonerskimi pamiątkami, do stworzeniach których inspiracją będzie między innymi 50 najcenniejszych polskich strat wojennych, które wciąż są poszukiwane.

Konkurs skierowany jest do projektantów - mogą w nim brać udział osoby indywidualne, jak i grupy projektowe. Uczestnicy konkursu mogą składać prace konkursowe zarówno na jedną linię gadżetów, jak również na obie. Projekty oceniane będą przez jury składające się z przedstawicieli Instytutu Adama Mickiewicza, Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego oraz ekspertów zewnętrznych. Najlepsze prace zostaną nagrodzone. Komisja przyzna dwie nagrody w wysokości 25 000 i 20 000 zł. Prace konkursowe należy składać w siedzibie Instytutu Adama Mickiewicza, przy ul. Mokotowskiej 25 w Warszawie. Na zgłoszenia czekamy do 29 września 2014 roku do 9.00.

Więcej informacji o konkursie na stronie http://iam.pl/pl/pamietac-o-dzielach-utraconych

REGULAMIN KONKURSU

WYBÓR NAJCENNIEJSZYCH STRAT WOJENNYCH

Serdecznie zapraszamy na piątą odsłonę multimedialnego pokazu Muzeum Utracone, który odbędzie się w Noc Muzeów, 17 maja 2014 r. o godz. 21.30 na dziedzińcu Pałacu Prezydenckiego w Warszawie.

Pokaz będzie można obejrzeć także w Krakowie, na dziedzińcu Zamku na Wawelu, 16 maja od godz. 21.30, w Poznaniu na Placu Wolności, 17 maja od 23.00 i po raz pierwszy w Gdańsku, przed Zieloną Bramą na ul. Długi Targ, 17 maja od 21.30.

Projekcja filmu będzie powtarzana i potrwa do 2 w nocy.

Tegoroczny pokaz jest wyjątkowy. Przedstawione zostaną niezwykle ciekawe wojenne historie czterech kolekcji. Autorką ilustracji do pokazu jest Marta Ignerska- graficzka, ilustratorka, uznawana za jedną z najzdolniejszych graficzek młodego pokolenia.

więcej informacji na stronie www.muzeumutracone.pl

Międzynarodowa konferencja ekspercka, zorganizowana przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego oraz Międzynarodowe Centrum Kultury, będzie poświęcona problematyce restytucji dzieł sztuki w Polsce w kontekście europejskim.

Tragedia drugiej wojny światowej doprowadziła do przemieszczenia wielkiej liczby dóbr kultury. Powojenne uwarunkowania polityczne uniemożliwiły w Polsce otwartą dyskusję o grabieży zabytków zarówno przez Trzecią Rzeszę, jak i Związek Sowiecki. Po przełomie politycznym 1989 roku sprawy te ponownie stały się aktualne.
Głównym celem konferencji jest zaprezentowanie polskich doświadczeń restytucyjnych na tle polityki i prawodawstwa innych państw. Istotnym zadaniem jest popularyzacja wiedzy o utraconym dziedzictwie kulturowym i podniesienie świadomości na temat skali polskich strat wojennych.

W ramach konferencji zaplanowano trzy panele tematyczne. W pierwszym, poświęconym stratom wojennym Polski, zaproszeni prelegenci przedstawią zagadnienia związane z grabieżą dzieł sztuki na terenach Polski dokonaną przez nazistów i Armię Czerwoną. Eksperci zreferują kwestię losów dóbr kultury na Ziemiach Wschodnich, omówią straty prywatnych kolekcjonerów na przykładzie mieszkańców Warszawy, jak również straty Żydów polskich, tak istotne z punktu widzenia utraconej wielokulturowości przedwojennej Rzeczypospolitej.

W drugim panelu, poświęconym dokumentowaniu strat wojennych oraz badaniom proweniencyjnym, specjaliści z Europy i Stanów Zjednoczonych podzielą się swoimi doświadczeniami w tym zakresie.
Zamykający konferencję panel zostanie poświęcony procesowi restytucji. Wyjaśnione zostaną szerokie aspekty prawne restytucji. Równocześnie eksperci podejmą próbę zdefiniowania głównych wyzwań i problemów restytucji w Polsce i za granicą.

Uczestnicy konferencji będą mieli możliwość wzięcia udziału w warsztatach proweniencyjnych oraz sesji terenowej na Zamku Królewskim na Wawelu. Podczas zwiedzania odbędzie się prezentacja obrazu Schody Pałacowe Francesco Guardiego. Dzieło to zostało odzyskane przez Rząd polski z Niemiec w kwietniu 2014 r. i sprowadzone do Krakowa z Muzeum Narodowego w Warszawie specjalnie na tę okoliczność.

Od 3 września zostanie uruchomiona rejestracja dla muzealników, archiwistów, bibliotekarzy, wszystkich osób zaangażowanych w proces restytucji oraz zainteresowanych tą tematyką. Serdecznie zachęcamy do regularnych odwiedzin strony Miedzynarodowego Centrum Kultury (www.mck.krakow.pl), gdyż ze względu na ograniczoną liczbę miejsc, decydować będzie kolejność zgłoszeń.

Udział w konferencji jest bezpłatny.
Miejscem obrad będzie siedziba Międzynarodowego Centrum Kultury w Krakowie.

Współorganizatorem ze strony Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego jest Wydział Strat Wojennych.

PROGRAM KONFERENCJI

plakat

Skradziony podczas II wojny światowej obraz Oswalda Achenbacha Via Cassia koło Rzymu z 1878 r. wrócił do zbiorów Muzeum Narodowego we Wrocławiu. Uroczystość przekazania odnalezionego dzieła, w której wzięła udział Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego prof. Małgorzata Omilanowska, odbyła się 7 sierpnia br. (czwartek) siedzibie Muzeum.

achenbach

Odnaleziony obraz pochodzi z przedwojennych zbiorów Śląskiego Muzeum Sztuk Pięknych we Wrocławiu. Trafił do kolekcji muzealnej w 1907 r. zgodnie z ostatnią wolą Conrada Fishera. Ten wrocławski kolekcjoner dzieł sztuki przekazał Muzeum zbiór ok. 100 obrazów i kilku rzeźb. Był to jeden z cenniejszych darów, jaki otrzymała wrocławska placówka, na który składały się obrazy głównie z drugiego pięćdziesięciolecia XIX w., gromadzone przez kolekcjonera z intencją uzupełnienia zbioru muzealnego. O przekazaniu tak bogatej kolekcji do muzeum pisała wówczas także lokalna prasa.


Po wybuchu II wojny światowej podjęto przygotowania do zabezpieczenia zbiorów. Od 1942 r. rozpoczęto wywózki dzieł sztuki do wcześniej wyznaczonych składnic na terenie Śląska. Akcją zabezpieczania kierował dolnośląski konserwator zabytków prof. Günther Grundmann. Z zachowanych archiwaliów jednoznacznie wynika, że płótno O. Achenbacha zostało wywiezione do składnicy dzieł sztuki w Kamieńcu Ząbkowickim (Kamenz). 4 lutego 1946 r. Proboszcz Schultheiss, opiekun składnicy, stwierdził włamanie do składnicy, podczas którego zaginęło ponad 100 obrazów. Wśród nich znalazł się prawdopodobnie obraz Via Cassia koło Rzymu. Nie został on bowiem odnaleziony przez polską ekipę ewakuacyjną, która dotarła do składnicy 10 lutego 1946 r. Od tego momentu uznawany był za stratę wojenną i stanowił przedmiot poszukiwań strony polskiej.


Losy zabytku pozostawały nieznane do maja 2014 r., kiedy to Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego odnalazło obraz na aukcji dzieł sztuki w domu aukcyjnym Van Ham w Kolonii. Sukces jest tym większy, że stanowi owoc zastosowania przez MKiDN nowych narzędzi służących do aktywnego poszukiwania strat wojennych. Korzystając ze specjalistycznych serwisów internetowych resort kultury na bieżąco monitoruje rynek dzieł sztuki.


Kolejno podjęte zostały działania służące identyfikacji obrazu. 14 maja 2014 r. w siedzibie domu aukcyjnego Van Ham ekspert z Muzeum Narodowego we Wrocławiu przeprowadził oględziny obrazu. Na ich podstawie sporządzona została opinia, bezspornie potwierdzająca, że mamy do czynienia z dziełem pochodzącym z przedwojennego Śląskiego Muzeum Sztuk Pięknych we Wrocławiu. Ekspertyza oparta została na badaniach konserwatorskich lica obrazu oraz analizie oznaczeń własnościowych umieszczonych na odwrociu.


Szybki powrót dzieła do wrocławskich zbiorów był możliwy dzięki obywatelskiej postawie posiadacza obrazu. Po zapoznaniu się z dokumentacją przygotowaną przez Wydział ds. Strat Wojennych MKiDN, z której wynikało, że pochodzi z wojennej grabieży, zdecydował on o zwrocie płótna. Osoba ta pragnie zachować anonimowość.

Polecamy lekturze artykuł, jaki ukazał się 8 maja br. w the New York Times, autorstwa Ginanne Brownell "New Arms for Fighting Back Against the Looters". Przedstawione w nim zostały nowe technologie i sposoby poszukiwania utraconych dzieł sztuki, które są wykorzystywane przez zagraniczne instytucje.

Ponadto wspomniany został projekt Muzeum Utracone, który w tym roku doczekał się już piątej edycji. Premiera najnowszego filmu odbędzie się w Noc Muzeów.

http://www.nytimes.com/2014/05/09/arts/international/new-technology-tools-help-fight-against-art-looting.html?_r=1&referrer

29 września 2014 roku zakończył się nabór do konkursu na opracowanie koncepcji gadżetów
zainspirowanych dziełami sztuki utraconymi przez Polskę w czasie II wojny światowej.
Złożone zostało 43 projekty.
Nagrody zostały przyznane w dwóch kategoriach:
→ pierwsza nagroda za najlepszą koncepcję linii ekskluzywnej
→ pierwsza nagroda za najlepszą koncepcję linii uniwersalnej
Komisja konkursowa dokonała wyboru spośród 43 złożonych projektów. Komisja w składzie:
- Paweł Potoroczyn, Przewodniczący Komisji
- Dorota Janiszewska-Jakubiak – Przedstawiciel Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego
- Barbara Krzeska – sprawozdawca komisji
- Elżbieta Rogowska
- prof. Czesława Frejlich
- prof. Dorota Folga – Januszewska
- prof. Michał Stefanowski
- dr Magda Kochanowska
- dr Józef Mrozek
zdecydowała, że:
Nagrodę, w wysokości 25 000 zł, za opracowanie linii ekskluzywnej (VIP) koncepcji gadżetów
zainspirowanych dziełami sztuki utraconymi przez Polskę w czasie II wojny światowej otrzymali
Agata Matlak – Lutyk, Jan Lutyk za projekt Evanui – serię ekskluzywnych spinek / zakładek do
papieru i dokumentów. Spinka odwołuje sie do zaginionych obrazów – uproszczony graficznie
wzór przeniesiony z jednego z dzieł znika w momencie użycia przedmiotu jako zakładki lub
spięcia nim papierów, pozostawiając widoczną jedynie pustą ramę z podpisem.
Zdaniem Komisji przedstawiona linia w najlepiej oddaje ekskluzywny charakter
przedstawionej koncepcji merytorycznej.

konkurs1

Nagrodę, w wysokości 20 000 zł, za opracowanie linii uniwersalnej koncepcji gadżetów
zainspirowanych dziełami sztuki utraconymi przez Polskę w czasie II wojny światowej otrzymała
wspólna propozycja studio ZUPAGRAFIKA (Dawid Navarro i Martyna Sobecka) i Macieja
Frąckowiaka. Praca wyróżnia sie oryginalnością, innowacyjnością i kompleksowym opracowaniem
tematu. Na szczególną rekomendację w ramach nagrodzonej linii zasługuje zdaniem komisji projekt
Pozytyw. 6 obrazów do wywołania – zestaw miniatur do samodzielnego odkrycia „wywołania”
poprzez usunięcie zakrywającej obraz folii, listy tytułów i autorów obrazów.

konkurs2

W ubiegłym tygodniu, nakładem wydawnictwa Technol, ukazała się książka dr Roberta J. Kudelskiego "Zaginiony Rafael".

Na początku XIX wieku w zbiorach rodziny Czartoryskich znajdowały się trzy niezwykle cenne obrazy: Dama z gronostajem Leonarda da Vinci, Krajobraz z miłosiernym Samarytaninem Rembrandta van Rijna oraz Portret młodzieńca Rafaela Santi. Ten ostatni uważany był za absolutną perłę kolekcji. Burzliwe losy naszego kraju wielokrotnie wystawiały zbiory sztuki na niebezpieczeństwo. Największe zagrożenie pojawiło się w okresie II wojny światowej. Władze okupacyjne w zaplanowany sposób przeprowadziły bowiem akcję przejmowania polskich skarbów kultury. W konsekwencji tych działań setki tysięcy cennych zabytków nie powróciło do swoich właścicieli. Wśród zaginionych dzieł sztuki był również Portret młodzieńca Rafaela Santi. Po raz ostatni widziano go na Dolnym Śląsku. Właśnie tam, 70 lat temu, rozegrały się wydarzenia, które doprowadziły do utraty arcydzieła. Mimo iż od chwili zakończenia wojny poszukiwały go dziesiątki specjalistów z wielu krajów, jego losy pozostają nieznane. Nierozwiązana zagadka historyczna, bezcenne dzieło sztuki, po którym zaginął ślad, mroczne wydarzenia ostatnich dni wojny i zmowa milczenia towarzysząca tej sprawie nie dawały spokoju autorowi Zaginionego Rafaela. Robert Kudelski podjął wyzwanie wyjaśnienia tej tajemnicy, a efekty wieloletniego śledztwa zaprezentował w niniejszej książce.

zaginiony Rafael

Odnaleziono utracony w czasie II wojny światowej obraz Aleksandra Gierymskiego „Popiersie mężczyzny w renesansowym stroju”. To kolejne dzieło odzyskane dzięki staraniom Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Oficjalne przekazanie obrazu do Muzeum Narodowego w Warszawie - z udziałem szefa resortu Bogdana Zdrojewskiego - odbyło się 7 maja br.

Obraz został zakupiony w 1892 r. na wystawie Towarzystwa Zachęty Sztuk Pięknych w Warszawie przez Henryka Dziewulskiego. Następnie trafił do zbiorów Marii Reicherowej, która we wrześniu 1939 r. zdeponowała swoje zbiory w Muzeum Narodowym w Warszawie. Depozyt Marii Reicherowej otrzymał kryptonim okupacyjny „C”. Poszczególne obiekty oznaczone były literą „C” i kolejną cyfrą wg wykazu sporządzonego w Muzeum. Obraz Gierymskiego posiadał numer „C17”, naniesiony na odwrociu deski czerwonym tuszem lub farbą. Oznakowanie to pozwoliło na ostateczną identyfikację obiektu przez specjalistów Muzeum Narodowego w Warszawie.

Wojenne losy obrazu nie są do końca znane. Wiadomo, że jeszcze w grudniu 1943 r. znajdował się w skrzyni nr M.D.2. Grabież dzieła nastąpiła zapewne wkrótce potem, bowiem już w kwietniu 1944 r., jak można wnioskować z zapisków Bohdana Marconiego, pojawiło się ono na rynku antykwarycznym w okupowanej Warszawie. Wiadomo, że urzędnicy okupanta poza dokumentowanymi "wypożyczeniami" nie stronili też od handlu nielegalnie przywłaszczonymi dziełami sztuki, m.in. pochodzącymi z muzealnych magazynów.

Po wojnie obraz został uznany za stratę wojenną i zarejestrowany w bazie danych dóbr kultury utraconych w wyniku II wojny światowej pod numerem 6722, opublikowany na stronie internetowej MKiDN i w katalogu strat wojennych malarstwa polskiego.

Niespodziewanie, w 2013 r. obraz odnalazł się w zbiorach prywatnych. W wyniku rozmów prowadzonych przez resort kultury posiadacz dzieła zdecydował o jego przekazaniu, dzięki czemu mogło ono trafić do MNW.